Tuberculosebestrijding in Suriname schiet tekort door gebrek aan middelen en personeel

De aanpak van tuberculose in Suriname slaagt er nog niet in om de verspreiding van de infectieziekte duurzaam omlaag te brengen. Er blijft sprake van continue overdracht binnen de samenleving. Deze situatie raakt vooral kwetsbare groepen, waaronder personen met een hiv-infectie en mensen die verdovende middelen gebruiken.

Wat er precies aan de hand is

Uit wetenschappelijk promotieonderzoek blijkt dat het huidige beleid en de uitvoering rondom de bestrijding van tuberculose tekortschieten. De overdracht van de bacterie blijft doorgaan, terwijl de daling van het aantal ziektegevallen nauwelijks van de grond komt. De nationale programma's slagen er niet in om de verspreiding definitief in te dammen.

Een belangrijk knelpunt is de uitvoering van het contactonderzoek. Mensen die dicht bij een tbc-patiënt hebben gestaan, worden niet altijd adequaat opgespoord of medisch gecontroleerd. Hierdoor kunnen besmettingen onopgemerkt blijven en kan de aandoening zich ongehinderd verder verspreiden in specifieke netwerken.

Daarnaast laat de data zien dat drugsgebruikers vaak terug te vinden zijn in grotere clusters van patiënten. Dit patroon wijst op een verhoogde en intensievere overdracht binnen deze specifieke gemeenschappen, wat extra risico's met zich meebrengt voor de algehele volksgezondheid.

De betrokken personen en de academische verdediging

De bevindingen zijn vastgelegd in het proefschrift van onderzoeker Eric Commiesie, getiteld Tuberculosis Control in Suriname: An Analysis of Transmission Dynamics, Drug Resistance, and National Control Strategies. Hij verdedigde deze studie met succes aan de Anton de Kom Universiteit van Suriname.

De academische plechtigheid vond plaats onder begeleiding van promotor dr. S. Vreden. De verdediging werd gehouden tijdens een openbare zitting in de Centrumkerk, die fungeert als de officiële aula van de universiteit.

Naast de promovendus en zijn begeleider zijn ook nationale zorginstanties nauw verbonden met de uitkomsten. Het onderzoek baseert zich namelijk op registraties en evaluaties van het Nationaal Tuberculose Programma, de instantie die verantwoordelijk is voor de bestrijding van de ziekte op nationaal niveau.

Cijfers over besmettingen en risicogroepen

De statistieken tonen aan dat het aantal geregistreerde zieken in de loop der jaren nauwelijks substantieel is gedaald. De registraties laten zien dat er in 2015 nog 150 tbc-gevallen werden genoteerd, terwijl dit aantal in 2025 op 131 stond. Omgerekend naar het geschatte aantal besmettingen per 100.000 inwoners ging het om een minimale verschuiving van 35 naar 34 gevallen.

De medische gevolgen zijn aanzienlijk zwaarder voor specifieke groepen. De combinatie van tuberculose en hiv blijkt een groot gevaar te vormen binnen de Surinaamse gezondheidszorg:

• Gemiddeld 23 procent van alle tbc-patiënten blijkt eveneens geïnfecteerd te zijn met hiv.
• In de periode van 2015 tot en met 2020 gaf 43 procent van de tbc-patiënten aan verdovende middelen of alcohol te misbruiken als risicofactor.
• Het algehele sterftecijfer onder tbc-patiënten bedroeg gemiddeld 13 procent.
• Onder tbc-patiënten die tevens hiv-positief waren, liep het overlijdenspercentage op tot 23 procent.

Historische context van de ziekte in het land

Tuberculose kent een langdurige geschiedenis binnen de Surinaamse volksgezondheid. In vroegere tijden eiste de ziekte een zware tol. Rond het jaar 1925 lag de sterfte op een dramatisch niveau van 261 doden per 100.000 burgers.

Dankzij eerdere maatregelen en verbeteringen in de gezondheidszorg nam de sterfte in de decennia daarna spectaculair af. In de periode tussen 1976 en 1981 was het overlijdenscijfer gedaald naar 1,9 per 100.000 inwoners. Door deze scherpe afname verloor de aandoening haar status als prioritair probleem binnen de volksgezondheid.

Die situatie veranderde echter drastisch met de opkomst van hiv. Wereldwijd, en ook lokaal in Suriname, zorgde de verspreiding van het hiv-virus ervoor dat het aantal tuberculosegevallen weer begon toe te nemen, waardoor de ziekte opnieuw een ernstige bedreiging ging vormen.

Tekorten bij het Nationaal Tuberculose Programma

Een gerichte evaluatie van het Nationaal Tuberculose Programma maakt duidelijk dat de organisatie structureel belemmerd wordt in haar functioneren. De capaciteit schiet tekort om de noodzakelijke taken uit te voeren die nodig zijn voor een duurzame uitbanning van de aandoening.

Het programma heeft al meerdere jaren te maken met schaarste op verschillende operationele vlakken:

• Een structureel gebrek aan gekwalificeerd personeel voor veldwerk en medische begeleiding.
• Onvoldoende financiële en materiële middelen voor de tijdige opsporing van nieuwe ziektegevallen.
• Beperkingen in de capaciteit om patiënten langdurig en effectief te behandelen en te monitoren.

Wat de situatie betekent voor de volksgezondheid

De aanhoudende transmissie en de geconstateerde knelpunten betekenen dat Suriname achterblijft bij de doelstellingen die internationaal zijn afgesproken. Zonder een stevige versterking van het zorgstelsel kan de vicieuze cirkel van overdracht en sterfte onder kwetsbare groepen niet worden doorbroken.

De Wereldgezondheidsorganisatie heeft met de zogeheten End TB Strategy vastgelegd dat de tuberculose-epidemie als volksgezondheidsprobleem wereldwijd moet worden beëindigd. De huidige gang van zaken in Suriname belemmert het behalen van deze internationale streefdoelen.

Wat nog niet bekend is

Hoewel het onderzoek gedetailleerde gegevens verschaft over de trends en risicogroepen, blijven diverse beleidsmatige aspecten vooralsnog open:

• Er is nog geen concreet besluit bekendgemaakt door de overheid over de toewijzing van extra structurele binnenlandse financiering voor het programma.
• Het is onbekend op welke termijn de personeelstekorten binnen de opsporings- en behandeldiensten kunnen worden opgelost.
• Er zijn nog geen details vrijgegeven over specifieke nieuwe protocollen die direct worden ingevoerd om het haperende contactonderzoek te verbeteren.

Aanbevelingen en de volgende stappen

Om het tij te keren, zijn duidelijke beleidsstappen geformuleerd. De overheid dient te voorzien in structurele binnenlandse financiering, zodat het personeel en de middelen van het Nationaal Tuberculose Programma gegarandeerd zijn. Daarnaast moet er worden overgegaan tot actievere opsporing onder mensen met hiv en personen die drugs gebruiken.

Een nauwe samenwerking met het nationale aidsprogramma en organisaties die werken met maatschappelijk achtergestelde groepen is hierbij noodzakelijk. Ook moeten contacten van patiënten beter worden onderzocht en moet preventieve medicatie worden verstrekt aan geïnfecteerde personen om het uitbreken van de ziekte te verhinderen.

Tot slot wordt aangedrongen op het voortzetten van de internationale partnerschappen. De samenwerking met instanties zoals het Rijksinstituut voor Volksgezondheid en Milieu en de Pan-Amerikaanse Gezondheidsorganisatie blijft van cruciaal belang om de zorg naar een hoger niveau te tillen.

Bronnen

• Starnieuws