Behandeling Algemene Wet Belastingen roept vragen op over rechtvaardigheid en controle van grote multinationals

Behandeling van de nieuwe fiscale wetgeving in het parlement

In De Nationale Assemblée is de ontwerpwet Algemene Wet Belastingen (AWB) in behandeling genomen. Deze voorgestelde wetgeving heeft als doel om de uitvoering van belastingtaken te moderniseren. Daarnaast moeten de bestaande regels rondom aangifte, belastingcontroles, het opleggen van aanslagen en de rechtsbescherming van belastingplichtigen met elkaar worden geharmoniseerd.

Een overheid heeft voldoende belastingmiddelen nodig om te kunnen investeren in maatschappelijke voorzieningen zoals onderwijs, infrastructuur en gezondheidszorg. Als een staat niet in staat is om heffingen adequaat vast te stellen en te innen, komen deze publieke voorzieningen onder druk te staan. Tegelijkertijd brengt de nieuwe wetgeving discussie met zich mee over de vraag hoe rechtvaardig het stelsel in de praktijk uitpakt voor verschillende groepen in de samenleving.

De economische achtergrond en de komst van offshore-olie

De hervorming van de belastingdienst speelt zich af tegen de achtergrond van naderende economische veranderingen in Suriname. Vanaf het jaar 2028 wordt grootschalige offshoreolieproductie verwacht. Deze ontwikkeling schept nieuwe mogelijkheden om de nationale vooruitgang en ontwikkeling te versnellen.

Meer staatsinkomsten leiden echter niet vanzelfsprekend tot meer welvaart voor de gehele bevolking. Een belangrijk vraagstuk bij deze op handen zijnde rijkdom is wie precies de zwaarste lasten zal dragen, wie de vruchten plukt en of de baten ook behouden blijven voor komende generaties. Grondwettelijk behoren natuurlijke hulpbronnen toe aan de natie, wat tot uiting moet komen in de opbrengsten. De ontwerpwet zelf regelt niet de besteding of het sparen van deze toekomstige olie-inkomsten; daar zijn aparte wetten en begrotingsinstrumenten voor vereist. Wel moet het een betrouwbare fiscale basis leggen.

Zorgen over administratieve lasten voor kleine ondernemers

In de ontwerpwet zijn zware verplichtingen opgenomen op het gebied van informatieverstrekking en administratie. Zo legt artikel 53 strikte eisen op aan de manier waarop administraties worden ingericht en toegankelijk moeten zijn om belastingontduiking aan te pakken. Deze regels hebben echter verschillende uitwerkingen op verschillende soorten bedrijven:

• Grote bedrijven hebben voldoende middelen om deskundigen zoals gespecialiseerde fiscalisten, accountants en juridische adviseurs in dienst te nemen of in te huren.
• Kleine en middelgrote ondernemingen (KMO’s) beschikken over beduidend minder budget en personeel om aan dezelfde zware administratieve voorschriften te voldoen.

Wanneer de nalevingskosten voor het midden- en kleinbedrijf onevenredig hoog oplopen, kan een wet die bedoeld is om de inning te verbeteren, juist een rem vormen op lokaal ondernemerschap en het stimuleren van formalisering. Naast controle en boetes is daarom begeleiding, laagdrempelige dienstverlening en vereenvoudiging van procedures voor kleinere bedrijven een noodzakelijk aandachtspunt.

Rechtsbescherming en toezicht op overheidsbevoegdheden

De voorgestelde wettekst regelt eveneens een uitbreiding van de controlebevoegdheden van de belastingautoriteiten. Daartegenover staan weliswaar procedurele waarborgen binnen het wetsvoorstel, zoals bezwaar- en beroepsprocedures en bescherming bij administratieve boetes. Rechtsbescherming moet in de praktijk echter ook haalbaar zijn.

Voor gewone burgers en kleinere ondernemers die geen financiële ruimte hebben voor kostbare en langdurige juridische processen, moet het praktisch mogelijk blijven om onterechte heffingen of sancties aan te vechten. Een sterke overheidsinstantie dient duidelijke grenzen te kennen bij het inzetten van haar machtsmiddelen.

Controle op complexe internationale structuren

Met de groei van de offshoreolie- en gasindustrie zullen grensoverschrijdende transacties, multinationals en ingewikkelde fiscale constructies toenemen. Dit stelt de belastingorganisatie voor een grote uitdaging:

• Er moet een helder onderscheid worden gemaakt tussen legale belastingplanning, ongewenste ontwijking en strafbare belastingontduiking.
• De overheid staat voor de taak om agressieve winstverschuiving tegen te gaan, zodat economische macht niet leidt tot oneerlijke fiscale voordelen.
• Hoewel de wet voorziet in internationale gegevensuitwisseling, vereist dit ook daadwerkelijke deskundigheid, geavanceerde informatiesystemen en onafhankelijk toezicht op de uitvoering.

Er bestaat een risico dat de administratie straks vooral sterk is toegerust om lokale kleine ondernemers te controleren, terwijl de capaciteit om ingewikkelde internationale geldstromen door te lichten achterblijft.

Publieke verantwoording en openbaarheid

Naast handhaving is publieke verantwoording een essentieel onderdeel van een modern belastingstelsel. De samenleving heeft er belang bij om te weten hoe de belastingdienst presteert, hoe effectief de controles zijn en hoe de opbrengsten zich ontwikkelen. Dit toezicht moet plaatsvinden met behoud van de vertrouwelijkheid van individuele gegevens van belastingplichtigen.

Fiscale modernisering moet uiteindelijk bijdragen aan een eerlijk speelveld waarin Surinaamse ondernemers de kans krijgen om daadwerkelijk mee te groeien in de veranderende economie.

Wat nog niet bekend is en wat de volgende stappen zijn

Op dit moment is de behandeling van de ontwerpwet in De Nationale Assemblée nog gaande. Het is nog niet bekend:

• Welke amendementen of wijzigingen het parlement eventueel nog zal aanbrengen in de definitieve wettekst, waaronder in artikel 53.
• Op welke termijn en met welke specifieke budgetten de belastingdienst personeel gaat opleiden om internationale structuren te controleren.
• Wanneer de wet precies in werking treedt na afronding van de parlementaire behandeling en afkondiging.

De komende periode zal de verdere beraadslaging in het parlement moeten uitwijzen hoe de balans tussen strikte handhaving en bescherming van het ondernemersklimaat definitief wordt vastgelegd.

Bronnen

• Starnieuws